Verður loðnuvertíð?

Nú ætti loðnuvertíð að vera að hefjast og loðnuspenningur í hámarki, en því er ekki að heilsa. Ekki er úr vegi að líta stuttlega yfir sögu loðnuveiðanna og velta fyrir sér þróuninni. 
 
Fyrstu fyrirliggjandi tölurnar um loðnuveiði við landið eru frá árinu 1963. Þá komu þúsund tonn á land. Loðnuveiðarnar fóru hægt af stað en jukust mikið eftir 1973, en þá berast yfir 400 þúsund tonn á land. Síðan fór aflinn upp undir milljón tonn árið 1979. Almennt mátti treysta á loðnuveiði þegar þarna var komið sögu en þó voru undantekningar frá því eins og á árinu 1982 þegar lítil loðna var veidd og á árinu 1991 þegar veiðin var ekki nema liðlega 250 þúsund tonn. Stærsta loðnuárið var hins vegar árið 1997 en þá komu 1,3 milljón tonn á land.
 
Síðustu ár hefur veiðin verið mun minni en áður. Árið 2009 fór veiðin niður í 14 þúsund tonn og frá þeim tíma má segja að loðnuvertíðir hafi verið svipur hjá sjón.
 
Nú er eðlilegt að spurt sé hverju er um að kenna? Hvers vegna skilar loðnan sér ekki eins og hún gerði áður? Er stærri þorskstofn að taka meira til sín? Hvaða áhrif hefur fjölgun hvala á stofninn? Er hlýnun sjávar að valda breytingum á göngumynstri loðnunnar?
 
Við upptöku á nýrri aflareglu á árinu 2015 lá fyrir að stórauka þurfti rannsóknir á loðnustofninum til að tryggja skynsamlega nýtingu hans til framtíðar. Loðnan hefur orðið verðmætari og verðmætari með aukinni áherslu á vinnslu hennar til manneldis og áhrif hennar í hagkerfinu hafa aukist. Loðnuhrogn seljast dýru verði og eins fryst hrygna ásamt því að verð á mjöli og lýsi hefur hækkað mikið. Samstarf útgerða og Hafrannsóknastofnunar við loðnurannsóknir undanfarinna ára hefur verið farsælt og hafa útgerðirnar samræmt búnað í skipum sínum við búnað hafrannsóknaskipanna þannig að þau megi nýta við rannsóknir og mælingar á stofninum.
 
Þrátt fyrir að hin nýja aflaregla kalli á auknar rannsóknir virðast menn ekki hafa gert ráð fyrir þeim kostnaðarauka sem auknar rannsóknir fela í sér. Nú er mikilvægt að menn setjist niður, fari yfir stöðu mála og geri áætlanir um loðnurannsóknir á komandi tímum. Það gengur ekki þegar komið er að loðnuvertíð að allt sé í óvissu varðandi það hver eigi að kosta rannsóknir á einhverjum dýrmætasta nytjastofni þjóðarinnar.
 
Hinn 7. janúar sl. náðist samkomulag um að Hafrannsóknastofnun greiði helming kostnaðar við loðnuleit og mælingar veiðiskipa. Munu útgerðirnar leggja til tvö skip sem munu leita með rannsóknaskipi Hafrannsóknastofnunar. Gert er ráð fyrir að leit hefjist eftir helgi og munu þá Hákon EA og Bjarni Ólafsson AK taka þátt í henni.  
 Á meðfylgjandi mynd má glögglega sjá þróun loðnuveiðanna við landið og hve þær hafa verið sveiflukenndar. Eins má sjá meðalveiði hvers áratugar og þá sést glögglega hve loðnuveiðin síðasta ártug hefur verið döpur miðað við hina fyrri. Mikið hefur verið gert á síðari árum til að auka hagkvæmni veiða og vinnslu. Sem dæmi má nefna að árið 2003 voru veiðiskipin 39 talsins en nú eru þau 17 og árið 2003 voru loðnuverksmiðjur 19 talsins en nú einungis 10. Þá hefur manneldisvinnsla aukist mikið og geta stærstu vinnslurnar fryst um 900 tonn á sólarhring.Á meðfylgjandi mynd má glögglega sjá þróun loðnuveiðanna við landið
og hve þær hafa verið sveiflukenndar. Eins má sjá meðalveiði
hvers áratugar og þá sést glögglega hve loðnuveiðin síðasta ártug
hefur verið döpur miðað við hina fyrri. Mikið hefur verið gert á
síðari árum til að auka hagkvæmni veiða og vinnslu. Sem dæmi má
nefna að árið 2003 voru veiðiskipin 39 talsins en nú eru þau 17 og
árið 2003 voru loðnuverksmiðjur 19 talsins en nú einungis 10. Þá hefur
manneldisvinnsla aukist mikið og geta stærstu vinnslurnar fryst um 900 tonn á sólarhring.
 

Eitt ár í nýjan Börk

Smíði á botneiningu í nýjan Börk NK. Ljósm. Hörður ErlendssonSmíði á botneiningu í nýjan Börk NK.
Ljósm. Hörður Erlendsson
Gert er ráð fyrir að nýr Börkur verði afhentur Síldarvinnslunni í janúarmánuði 2021 þannig að eitt ár mun líða þar til nýju skipi verður fagnað. Það eru ávallt tímamót þegar nýtt skip kemur í fyrsta sinn til heimahafnar og með hverju nýju skipi sem bætist í flota landsmanna eru stigin einhver framfaraskref.
 
Það er Skipasmíðastöðin Karstensens í Skagen í Danmörku sem annast smíði hins nýja Barkar en Börkur verður systurskip Vilhelms Þorsteinssonar sem einnig er í smíðum hjá stöðinni og mun væntanlega verða afhentur eiganda sínum í ágústmánuði nk. 
 
Miðskipseining, lestareining, í smíðum. Ljósm. Hörður ErlendssonMiðskipseining, lestareining, í smíðum.
Ljósm. Hörður Erlendsson
Skipasmíðastöð Karstensens hefur starfsstöðvar í Póllandi og þar er efnað niður í skipin og skrokkar þeirra smíðaðir. Síðan eru skrokkarnir dregnir til Skagen og þar er smíði skipanna lokið. Fyrir nokkru hófst smíði hins nýja Barkar í Gdynia og hafa fulltrúar Síldarvinnslunnar heimsótt stöðina þar og fræðst um hvernig að smíðinni er staðið. Í stöðinni er allt efni í skipið sniðið niður með hjálp tölvutækni og síðan vinnur mikill fjöldi manna við að setja einingarnar saman. 
 
Nýr Börkur er smíðaður með flotvörpu- og hringnótaveiðar í huga þannig að hann verður dæmigert uppsjávarveiðiskip. Mun hann leysa af hólmi núverandi Börk sem smíðaður var í Tyrklandi árið 2012. Nýi Börkur verður 88 m að lengd, 16,6 m að breidd og 9,6 m að dýpt. Stærð skipsins verður 4.100 brúttótonn. Aðalvélar í skipinu verða tvær, 3.200 ha hvor, en einnig verður í því 820 kw ásrafall. Rafall skipsins verður 3.500 kw og í því verða tvö kælikerfi, 1.500 kw hvort, til að kæla aflann. Kælitankar verða 13 talsins, alls 3.420 rúmmetrar. Í skipinu verða vistarverur fyrir 16 manns.
 
Þilfarseining í smíðum. Ljósm. Hörður ErlendssonÞilfarseining í smíðum. Ljósm. Hörður ErlendssonKnud Degn Karstensen framkvæmdastjóri skipasmíðastöðvarinnar segir að lengi hafi verið áhugi fyrir því hjá forsvarsmönnum hennar að smíða fiskiskip fyrir Íslendinga. Einungis eitt skip hafi verið smíðað hjá stöðinni fyrir íslenskt fyrirtæki áður en smíði Vilhelms Þorsteinssonar og Barkar hófst en það var Þórunn Sveinsdóttir VE. Annars hafa umsvif Skipasmíðastöðvar Karstensens verið mikil á síðustu árum og frá árinu 2007 hefur stöðin lokið smíði á milli 40 og 50 skipa af ýmsum gerðum. Er þar um að ræða fiskiskip, herskip og rannsóknaskip. Síðustu árin hefur stöðin afhent 5-6 nýsmíðuð skip árlega ásamt því að sinna viðhaldi og breytingum á fjölmörgum skipum. Það má því segja að umsvifin hjá Skipasmíðastöð Karstensens séu mikil. 
 
Þannig mun nýr Börkur NK líta út.Þannig mun nýr Börkur NK líta út.

Gullver kominn úr fyrsta túr ársins

Gullver NS landar á Seyðisfirði. Ljósm. Ómar BogasonGullver NS landar á Seyðisfirði. Ljósm. Ómar BogasonÍsfisktogarinn Gullver NS kom til heimahafnar á Seyðisfirði í gærkvöldi úr fyrsta túr ársins en skipið hélt til veiða 2. janúar sl. Aflinn í veiðiferðinni var 95 tonn, nánast eingöngu þorskur. Að sögn Rúnars L. Gunnarssonar skipstjóra var veitt í Seyðisfjarðardýpinu og undir lokin á Digranesflaki en leiðindaveður einkenndi túrinn. Fram kom að vart varð við loðnu í fiskinum sem Gullver fékk. 
 
Vegna veðurútlits er ekki gert ráð fyrir að Gullver haldi til veiða á ný fyrr en annað kvöld.
 
Vinnsla í frystihúsinu á Seyðisfirði hófst í gær að afloknu jóla- og áramótafríi. Til að byrja með var unninn ufsi en síðan verður unninn þorskur úr Gullver. Á árinu 2019 voru unnin 2.800 tonn af fiski í frystihúsinu á Seyðisfirði og er það svipað magn og unnið hefur verið þar síðustu árin.

Gott ár þrátt fyrir loðnuleysi

Aldrei hefur verið unninn jafn mikill makríll í fiskiðjuverinu í Neskaupstað og á síðasta ári. Ljósm. Hákon ErnusonAldrei hefur verið unninn jafn mikill makríll í fiskiðjuverinu í Neskaupstað og á síðasta ári. Ljósm. Hákon ErnusonHjá skipum Síldarvinnslunnar og dótturfélagsins Runólfs Hallfreðssonar ehf. gekk veiði á uppsjávartegundum vel á síðasta ári þrátt fyrir að engin loðna væri veidd. Þá var verð á uppsjávarafurðum hátt þannig að afkoman var með betra móti. Uppsjávarskip Síldarvinnslunnar eru þrjú talsins og var afli þeirra í síld, kolmunna og makríl sem hér segir:
 
  Heildarafli  Verðmæti
Beitir NK    44.448 tonn 1.526 mkr.
Börkur NK 43.435 tonn 1.537 mkr.
Bjarni Ólafsson AK    27.876 tonn 970 mkr.
 
Fiskiðjuver Síldarvinnslunnar í Neskaupstað vann 45.532 tonn af makríl og síld á síðasta ári og hefur aldrei áður verið unninn jafn mikill makríll í verinu.
 
Fiskimjölsverksmiðjan í Neskaupstað vann úr 97.000 tonnum af hráefni á árinu sem var að líða og verksmiðjan á Seyðisfirði úr 37.000 tonnum af kolmunna. 

Skipin halda til veiða á nýju ári

Gullver 2 jan 2019 OB

Gullver NS er fyrsta Síldarvinnsluskipið sem heldur til veiða á nýju ári. Ljósm: Ómar Bogason

                Nú að loknum jólum og áramótum halda skip Síldarvinnslunnar og dótturfélagsins Bergs-Hugins brátt til veiða. Gert er ráð fyrir að ísfisktogarinn Gullver NS láti úr höfn á Seyðisfirði klukkan tvö í dag og skip Bergs-Hugins í Vestmannaeyjum, Vestmannaey VE og Smáey VE, hefji veiðar á laugardag. Verið er að taka upp aðalvél frystitogarans Blængs NK og mun hann ekki halda á miðin fyrr en 10. janúar.

                Ekki hefur enn verið ákveðið hvenær uppsjávarskipin Beitir NK, Börkur NK og Bjarni Ólafsson AK halda til kolmunnaveiða í færeysku lögsögunni en veðurspá fyrir kolmunnamiðin er ekki góð.

Áramótakveðja

ÁramótakveðjaVið áramót er gott að líta yfir farinn veg og fara yfir atburði líðandi árs og á sama tíma að skerpa á þeirri framtíðasýn og væntingum sem við höfum til komandi árs. Eins og þið ættuð að þekkja þá er sjávarútvegur allt nema fyrirsjáanleg atvinnugrein og má líkja hverju ári í rekstri Síldarvinnslunnar við það að sitjast upp í nýjan og ólíkan rússíbana. Það eru margir óvissuþættir sem huga þarf að, verður loðna eða verður ekki loðna, hvernig verða aðstæður á mörkuðum, hvar verða gjöfulustu miðin þetta árið, óvissa í samningsmálum um deilistofna og svo margar aðrar utanaðkomandi breytur sem við getum ekki haft áhrif á en verðum einfaldlega að gera það besta úr sama hver niðurstaðan verður. 
 
Loðnubrestur markaði upphaf þessa árs. Þrátt fyrir þann mikla þunga, tíma og fjármuni sem að útgerðir settu í leit og mælingar á stofninum fylgdi brestinum mikið tekjutap fyrir starfsfólk, fyrirtæki, sjávarbyggðir og samfélagið allt. Þó svo að byrjun ársins væri erfið náðum við hins vegar að spila vel úr okkur spilum. Veiðar og vinnsla gengu vel, mjölmarkaðir voru hagfelldir framan af ári, öll okkar skip færðu gæðahráefni að landi sem að skilaði sér í mikilli verðmætasköpun. Upphafið að fyrirhugaðri endurnýjun á togarflota samstæðunnar varð loksins að veruleika þegar að dótturfélagi okkar Bergi - Hugin hf var afhent ný Vestmannaey og Bergey sl. sumar og vinnum við núna að því að koma þeim á veiðar með þeim framúrskarandi mannskap sem þar er um borð. Smíði á nýjum Berki hófst á árinu og höfum við einnig unnið að endurbótum á landvinnslunni með það í huga að skapa aukin verðmæti úr hverju kílói sem við drögum úr sjó. 
 
Það má segja að síðustu mánuðir ársins hafi verið erfiðir fyrir sjávarútveginn þegar þungar ásakanir voru bornar á íslenskt sjávarútvegsfyrirtæki vegna starfsemi þess á erlendri  grund.   Risu margir upp með yfirlýsingar um að gjörbylta þyrfti íslenskri fiskveiðilöggjöf vegna þessa. Ég tel slíka umræðu ekki byggða á neinum skynsamlegum rökum enda hefur íslenska fiskveiðistjórnunnarkerfið verið forsenda þess að við höfum skipað okkur í fremstu röð á meðal fiskveiðiþjóða í heiminum. Á sama tíma eru brýnir hagsmunir fyrir greinina og fyrirtækið sem um ræðir að ásakanirnar verði rannsakaðar og leiddar til lykta af viðeigandi yfirvöldum. 
 
Við erum ekki einungis að sigla inn í nýtt ár heldur erum við að sigla inn í nýjan áratug. Við getum verið stolt af þeim árangri sem við náðum sl. áratug og tel ég Síldarvinnslunna hafa skipað sér í hóp öflugustu fyrirtækja landsins. Lykillinn að árangrinum eru þeir framúrskarandi starfsmenn sem starfa hjá fyrirtækinu og fjölskyldur þeirra. Nýr áratugur mun fela í sér fjölbreytt og spennandi tækifæri sem munu fylgja ýmsar áskoranir. Það er undir okkur komið að nýta þau tækifæri til hins ítrasta til verðmætasköpunar fyrir land og þjóð. 
 
Kæru samstarfsmenn ég þakka ykkur fyrir samstarfið á liðnu ári og óska ykkur farsældar á því nýja og hlakka til þess að vinna að spennandi verkefnum með ykkur öllum á komandi ári.
 
Kveðja
Gunnþór Ingvason