Gott fiskirí hjá Bergey fyrir austan

Bergey VE á Seyðisfirði. Ljósm. Ómar BogasonBergey VE á Seyðisfirði. Ljósm. Ómar BogasonBergey VE og Vestmanney VE veiða mest á Austfjarðamiðum á haustin og jafnvel framyfir áramót. Löngum hafa skipin lagt áherslu á ýsuveiðar eystra en upp á síðkastið hefur einnig skipt máli að veiða þorsk. Skipin hafa landað á Eskifirði, Norðfirði og Seyðisfirði þegar þau landa fyrir austan en nú er meginreglan sú að landað er í Vestmannaeyjum eftir þriðja hvern túr. Hluti af afla skipanna fer til vinnslu í fiskvinnslustöð Síldarvinnslunnar á Seyðisfirði.
 
Bæði skipin hafa verið að afla vel á Austfjarðamiðum það sem af er hausti og hafði heimasíðan samband við Jón Valgeirsson skipstjóra á Bergey. Þegar rætt var við Jón var Bergey að toga í Vonarbrekkunni austan við Hvalbakinn. „Það hefur verið fínasta fiskirí hérna fyrir austan að undanförnu. Við lönduðum á Seyðisfirði um 60 tonnum hinn 16. október og síðan aftur í gær 78 tonnum. Uppistaða aflans er ýsa og þorskur. Í fyrri túrnum vorum við mest í Litladýpi og á Breiðdalsgrunni en í seinni túrnum á Glettinganesgrunni. Ég geri síðan ráð fyrir að við löndum í Eyjum að loknum yfirstandandi túr,“ sagði Jón. 
 

Óvæntar kolmunnaveiðar

Bjarni Ólafsson AK að landa í Neskaupstað. Ljósm. Hákon ErnusonBjarni Ólafsson AK að landa í
Neskaupstað. Ljósm. Hákon Ernuson
Bjarni Ólafsson AK kom til löndunar í Neskaupstað í morgun með tæplega 900 tonn af kolmunna. Aflinn fékkst á einum og hálfum sólarhring út af Norðfjarðardýpi, um 60 mílur frá landi. Gísli Runólfsson skipstjóri segir að það komi mönnum á óvart að þarna skuli veiðast kolmunni á þessum árstíma. „ Þarna virðist vera töluvert af fiski og þarna er um ágætan fisk að ræða. Ástæðan fyrir því að við komum inn er sú að við rifum trollið og þurftum að fá viðgert. Við förum aftur út í kvöld þegar búið verður að landa og gera við. Aflinn fékkst í tveimur holum og fiskurinn er tekinn ofarlega eða á 60-80 föðmum. Yfir nóttina hverfur fiskurinn alveg og þá er látið reka þannig að það er einungis dregið yfir daginn. Það er frábært að fá svona verkefni að lokinni makríl- og síldarvertíð. Vonandi verður bara framhald á þessari veiði,“ sagði Gísli. 
 

Börkur með 1.200 tonn af feitri og flottri síld

Börkur NK á síldarmiðunum. Ljósm. Guadalupe LaizBörkur NK á síldarmiðunum.
Ljósm. Guadalupe Laiz
Börkur NK kom til Neskaupstaðar í morgun með 1.200 tonn af síld. Síldin er öll unnin í fiskiðjuveri Síldarvinnslunnar. Hjörvar Hjálmarsson skipstjóri segir að veiðiferðin hafi gengið vel. „Við fengum aflann í fimm holum austur undir miðlínu á milli Færeyja og Íslands, um 140 mílur austur af Norðfirði. Aflinn var 200 tonn í fyrstu þremur holunum, 400 tonn í því fjórða og 200 tonn í því fimmta en þá var einungis dregið í 25 mínútur. Það virtist vera síld á stóru svæði þegar við komum þarna og í gær mátti sjá stóra síldarflekki sem gáfu vel. Síldin er feit og flott og afar góð í alla staði,“ sagði Hjörvar.
 
Beitir NK er á síldarmiðunum en Bjarni Ólafsson AK er að kolmunnaveiðum. Bjarni Ólafsson var að hefja veiðar út af Seyðisfjarðardýpi í morgun.
 
 

Hvað er skuttogari og hver var fyrsti íslenski skuttogarinn?

Hvað er skuttogari og hver var fyrsti íslenski skuttogarinn?Í tilefni af því að Síldarvinnslan verður 60 ára hinn 11. desember nk. munu birtast pistlar um sögu fyrirtækisns á heimasíðunni af og til út árið. Hér verður fjallað um fyrsta skuttogara Síldarvinnslunnar, Barða NK 120, og spurninguna um það hvort hann hafi verið fyrsti skuttogarinn í eigu Íslendinga.
 
Barði NK, fyrsti skuttogari Íslendinga að toga í Grindavíkurdýpi árið 1977. Ljósm. Kristinn BenediktssonBarði NK, fyrsti skuttogari Íslendinga að toga í
Grindavíkurdýpi árið 1977. Ljósm. Kristinn Benediktsson
Stundum þrefa menn um eitthvað sem skiptir litlu máli. Oft hefur til dæmis verið þráttað um það hver fyrsti íslenski skuttogarinn hafi verið. Norðfirðingar hafa haldið því fram að það hafi verið Síldarvinnslutogarinn Barði sem kom í fyrsta sinn til heimahafnar í Neskaupstað 14. desember 1970 og í kjölfar hans kom systurskipið Hólmatindur til Eskifjarðar. Aðrir hafa bent á að Siglufjarðarskipin Siglfirðingur og Dagný hafi tekið trollið inn að aftan og því hljóti þau að vera á undan Barða í skuttogararöðinni. Árið 1979 birtust fróðlegar greinar í Ægi um þróun í gerð og búnaði fiskiskipa og var þar meðal annars fjallað um skuttogara og helstu einkenni þeirra. Greinarnar byggðu á erindi sem Auðunn Ágústsson og Emil Ragnarsson fluttu á ráðstefnu sem Verkfræðingafélag Íslands hélt í marsmánuði 1979. Í umræddum greinum er meðal annars skilgreint með skýrum hætti hvað skuttogari er og er þá gerður samanburður á síðutogara og skuttogara. Skilgreiningin er svofelld:
     
Þegar síðutogari og skuttogari eru bornir saman eru æðimargir þættir í hönnun og fyrirkomulagi frábrugðnir þótt veiðarfærið sjálft sé í grundvallaratriðum það sama. Meginmunurinn er tvö heil þilför milli stafna á skuttogara, gafllaga skutur með skutrennu upp á efra þilfar, yfirbygging framskips, íbúðir almennt framskips og togþilfar á afturþilfari...
     
Í tækjabúnaði verða meginbreytingar í veiðibúnaði og búnaði við meðhöndlun á aflanum. Vindueiningum fjölgar, þar sem við bætast allar þær hjálparvindur og hjálpartromlur sem ekki voru fyrir hendi á síðutogurum, en almennt var aðeins um koppa á togvindu að ræða. Togvindum og ýmsum hjálparvindum er nú fjarstýrt frá brú, en á síðutogurunum var togvindunni stjórnað við sjálfa vinduna. Í sambandi við meðhöndlun aflans, sem nú fer fram undir lokuðu þilfari, kemur aukin hagræðing og nýr búnaður ...
 
Niðurstaða greinarhöfundanna er skýr: Fyrsti skuttogari Íslendinga var Barði frá Neskaupstað. Þeir fjalla einnig um siglfirsku skipin sem áður voru nefnd. Þeir orða niðurstöðu sína þannig:
 
Fyrsti skuttogari Íslendinga var Barði NK 120, keyptur frá Frakklandi í desember 1970, en byggður þar árið 1966. Áður, eða í ágúst 1970, var keypt frá Þýskalandi til landsins togskip af hollenskri gerð, sem hlaut nafnið Dagný SI 70. Það skip var ekki með heilt efra þilfar aftur að skut og án rennu en síðar var því breytt, byggð skutrenna og aftasta hluta neðra þilfars lokað. Rétt er þó að nefna hér að árið 1964 var byggt í Noregi tog- og síldveiðiskip, Siglfirðingur SI 150, eins þilfars afturbyggt skip með skutrennu sem er því í reynd fyrsta íslenska skipið með skutrennu en fellur ekki inn í skilgreiningu þá sem hér er lögð til grundvallar fyrir skuttogara. 
 
Skilgreining sú á skuttogara sem greinarhöfundarnir byggja á er almennt viðurkennd og ætti því að vera óþarfi að þrefa frekar um það hver var fyrsti skuttogari landsmanna. Hitt er svo annað mál að tilkoma Barða var undanfari skjótra og viðamikilla breytinga; um áramótin 1978-1979 áttu Íslendingar orðið hvorki fleiri né færri en 79 skuttogara og sjávarútvegur landsmanna hafði tekið miklum stakkaskiptum á tæpum áratug.  

Tankur tekur stakkaskiptum

Steintankurinn austan gömlu fiskvinnslustöðvarinnar í Neskaupstað hefur tekið stakkaskiptum. Til þessa hefur tankurinn kúrt á sínum stað og látið lítið fyrir sér fara en nú hefur hann verið málaður og skreyttur þannig að hann fer ekki framhjá neinum sem á leið hjá. Á meðal þess sem málað hefur verið á tankinn eru annars vegar orðin SÍLD og SÆLA og hins vegar SÚLD og BRÆLA. Sjálfsagt eru skiptar skoðanir um tankinn sem listaverk en víst er að hinn nýi svipur hans er skemmtileg tilbreyting í hversdagsleikann.
 
Tankurinn austan gömlu fiskvinnslustöðvarinnar hefur tekið stakkaskiptum. Ljósm. Hákon ErnusonTankurinn austan gömlu fiskvinnslustöðvarinnar
hefur tekið stakkaskiptum. Ljósm. Hákon Ernuson
Skreyting tanksins er eitt af þeim verkefnum sem unnið hefur verið í Neskaupstað í sumar á vegum Art Attack – verkefnisins, en listamenn hafa heimsótt bæinn á vegum verkefnisins og lífgað upp á mannlífið með fjölbreyttri list. Það voru þau Björn Loki og Elsa Jónsdóttir frá Stúdíói Kleinu sem önnuðust skreytinguna á tankinum en þau sérhæfa sig í að handmála skilti og auglýsingar upp á gamla mátann. 
 
Í tilefni af þeim stakkaskiptum sem tankurinn hefur tekið er sjálfsagt að rifja upp nokkra þætti úr sögu hans. Tankurinn var reistur á kreppuárunum í atvinnubótavinnu en þá var brædd síld og síðar karfi í Fóðurmjölsverksmiðju Norðfjarðar og þurfti nauðsynlega tank undir lýsi. Starfsemi Fóðurmjölsverksmiðjunnar lauk árið 1940 en árið 1944 festi Samvinnufélag útgerðarmanna kaup á eignum hennar, þar á meðal umræddum tanki. Lét Samvinnufélagið rífa Fóðurmjölsverksmiðjuna að mestu og reisti fiskvinnslustöð sína á þeim stað sem verksmiðjan stóð á. Árið 1943 hóf Samvinnufélag útgerðarmanna olíusölu til báta og tók steintankinn þá á leigu undir olíu. Samvinnufélagið annaðist olíusölu allt til ársins 1947 eða þar til Olíusamlag útvegsmanna var stofnað. Olíusamlagið festi kaup á steintankinum og notaði hann fyrir olíubirgðir, meðal annars var svartolía fyrir togara geymd í honum um tíma. 
 
Síldarvinnslan hóf að nota tankinn undir lýsi þegar síldarverksmiðja fyrirtækisins tók til starfa árið 1958 og ári síðar festi hún kaup á tankinum. Að því kom að Síldarvinnslan lét reisa aðra lýsistanka og var þá steintankurinn nýttur með öðrum hætti. Dyr voru gerðar á tankinn og eftir það var komið upp hreistursvélum til að afhreistra karfa í honum. Árið 1979 var síðan komið upp búnaði í tankinum til að hreinsa loðnuhrogn og fór slík hreinsun fram þar fram undir árið 2000. Þá var söltuð síld í tankinum haustið 1980. Á seinni árum hefur tankurinn verið nýttur sem geymsla.
 
Steintankurinn á sér merka sögu eins og mörg önnur mannvirki sem lengi hafa verið í notkun. Hann hefur gengið undir ýmsum nöfnum og var lengi ýmist nefndur Colosseum eða hringleikahúsið. Eitt er þó víst að tankurinn hefur aldrei vakið jafn mikla athygli og einmitt núna. Hann á þá athygli fullkomlega skilið. 
 

Tandraberg framleiddi 25.000 bretti í september

Frá brettaverksmiðju Tandrabergs. Ljósm. Hákon ErnusonFrá brettaverksmiðju Tandrabergs. Ljósm. Hákon ErnusonSeptember sl. var svo sannarlega annasamur mánuður hjá starfsmönnum Tandrabergs. Tandraberg annast meðal annars landanir úr fiskiskipum, útskipanir og smíði á vörubrettum en brettin eru nýtt undir frosnar fiskafurðir. Framleiðsla á frosnum afurðum hefur aukist mikið í Fjarðabyggð með tilkomu nýs uppsjávarfrystihúss á Eskifirði og hefur framleiðsla á vörubrettunum aukist í samræmi við það. Einar Birgir Kristjánsson framkvæmdastjóri Tandrabergs segir að umsvifin í Fjarðabyggðarhöfnum séu gríðarleg og það sé ærið verkefni fyrir fyrirtækið að veita þá þjónustu sem þörf er á. „Við byggðum brettaverksmiðju í Neskaupstað og tók hún til starfa árið 2015. Í verksmiðjunni starfa 4-5 menn. Við gætum aldrei annað þörfinni fyrir bretti ef verksmiðjan væri ekki til staðar. Við framleiddum 25.000 bretti í nýliðnum september en með gamla laginu hefði slík framleiðsla krafist 260-270 dagsverka. Brettaframleiðslan fer allvíða en langflest bretti eru nýtt af Síldarvinnslunni og Eskju. Nokkuð fer til Loðnuvinnslunnar en minna til annarra fyrirtækja. Þessi bretti eru notuð jafnóðum og þau eru framleidd og á notkuninni má sjá að framleiðslan hjá sjávarútvegsfyrirtækjunum í Fjarðabyggð, ásamt því sem vinnsluskip landa þar, er tæplega 31.000 tonn af frosnum afurðum í septembermánuði einum. Þetta eru ótrúlegar tölur. Síldarvinnslan notaði rúmlega 12.500 bretti í september og Eskja rúmlega 9.300, en Eskja setur meira af afurðum á hvert bretti. Og þessi septembermánuður er ekkert einsdæmi; brettaframleiðslan í ágúst var litlu minni eða 22.300 bretti. Í brettaverksmiðjunni er búið að framleiða 76.000 bretti það sem af er árinu og er ekki ósennilegt að framleiðslan nái 100.000 brettum áður en áramót ganga í garð,“ sagði Einar Birgir.