Janus, áður Stóri-Börkur, hverfur brátt á braut – 7.000 mílur til nýrrar heimahafnar

Pólska uppsjávarskipið Janus hefur verið selt fiskeldisfyrirtæki í Mexíkó og verður ný heimahöfn skipsins Ensenada á Kyrrahafsströndinni. Siglingin til nýju heimahafnarinnar er um 7.000 sjómílur og má gera ráð fyrir hún taki rúmlega 26 daga. Þessi langa sigling verður rétt liðlega hálfnuð þegar komið verður í Panamaskurðinn.  
 
Fyrirtækið sem festir kaup á Janusi heitir Baja Aqua-farms og var stofnað árið 2000. Á vegum fyrirtækisins er veiddur túnfiskur sem er áframalinn í kvíum upp í sláturstærð. Janusi er ætlað að gegna hlutverki fóðurskips en í honum verður fóðurfiskur geymdur í kælilestum sem síðan verður dælt í kvíarnar. Einnig er fyrirhugað að Janus leggi stund á veiðar í einhverjum mæli á ákveðnum tímum ársins.
 
Pólska uppsjávarskipið Janus liggur nú við bryggju á Akureyri. Það á fyrir höndum sjö þúsund mílna siglingu til nýrrar heimahafnar. Ljósm. Þorgeir BaldurssonPólska uppsjávarskipið Janus liggur nú við bryggju á Akureyri. Það á fyrir höndum sjö þúsund mílna siglingu til nýrrar heimahafnar. Ljósm. Þorgeir BaldurssonJanus var áður í eigu Síldarvinnslunnar og bar lengst af nafnið Börkur og síðan Birtingur. Skipið var selt pólsku fyrirtæki árið 2016 og fékk þá nafnið Janus. Janus var gerður út til kolmunnaveiða vorið 2017 en þá um sumarið var skipinu síðan lagt og lá það bundið við bryggju á Seyðisfirði í tæplega eitt ár, en sumarið 2018 var það flutt til Reyðarfjarðar. Á Reyðarfirði lá það þar til nýverið, en þá var því siglt til Akureyrar þar sem Slippurinn sinnti ýmsum verkefnum áður en nýir eigendur taka við því og það hverfur endanlega úr landi. Janus liggur nú við bryggju á Akureyri og ekki er ljóst hvenær hann siglir á brott en Covid-19 veldur þar óvissu.
 
Hér verður saga þessa merka aflaskips rakin í örstuttu máli en það hlýtur að teljast eitt af merkari skipum sem verið hafa í eigu Síldarvinnslunnar.
 
Síldarvinnslan festi kaup á stóru uppsjávarskipi árið 1973 og fékk það nafnið Börkur. Skipið var 1000 lestir að stærð og efuðust margir í upphafi um að það myndi henta til loðnu- og kolmunnaveiða en tilgangurinn með kaupunum var fyrst og fremst að leggja stund á slíkar veiðar. Stærð skipsins gerði það að verkum að Norðfirðingar hófu fljótlega að kalla skipið Stóra-Börk.
 

Börkur NK eins og hann leit út til ársins 1998. Ljósm. Þórður ÞórðarsonBörkur NK eins og hann leit út til ársins 1998.
Ljósm. Þórður Þórðarson

Börkur var smíðaður í Noregi árið 1968 og hafði áður en Síldarvinnslan eignaðist hann verið í eigu norsks fyrirtækis. Skipið átti þá heimahöfn í Hamilton á Bermudaeyjum.
 
Vel gekk frá upphafi að veiða loðnu á Börk og hentaði skipið ágætlega til slíkra veiða. Sífellt urðu farmar skipsins stærri. Í fyrstu voru einungis 750 tonn sett í það en brátt færðu menn sig upp á skaftið og komu að landi með 900 tonna farm en það var þá stærsti farmur íslensks skips. Í næstu veiðiferð sló Börkur fyrra met og kom með 950 tonn. Að því kom síðan að farið var að setja 1.100 tonn í skipið og enn síðar 1.350 tonn.
 
Kolmunnaveiðar Barkar gengu ekki eins vel og loðnuveiðarnar en hann hélt í fyrsta sinn til veiða á kolmunna 8. maí 1973. Eftir tilraunina til kolmunnaveiða þetta fyrsta ár var hlé gert á þeim en á árunum 1976-1982 hélt Börkur ávallt til kolmunnaveiða að undanskildu árinu 1979. Öll árin var afli tregur auk þess sem verðlagningin á kolmunnanum var ekki til að hvetja til veiðanna.
 

Börkur NK eftir að honum var breytt og hann lengdur árið 1998. Ljósm. Þorgeir BaldurssonBörkur NK eftir að honum var breytt og hann lengdur árið 1998. Ljósm. Þorgeir Baldursson

Árum saman gekk erfiðlega að finna Berki nægjanleg verkefni og stóð reyndar til að selja skipið árið 1976 en ekki kom þó til þess. Ávallt var verkefna leitað og lagði Börkur til dæmis stund á síld- og makrílveiðar í Norðursjó fyrstu fjögur sumrin sem hann var í eigu Síldarvinnslunnar. Síðla sumars 1975 var Börkur sendur til loðnuveiða í Barentshafi en fyrr um árið hafði hann veitt hrossamakríl undan ströndum norðvestur Afríku. Þá má geta þess að um árabil var skipið nýtt til að sigla með ísvarinn fisk frá Neskaupstað til Grimsby yfir sumarmánuðina og til baka flutti hann ódýra olíu sem togarar Síldarvinnslunnar nýttu. Með tímanum jukust verkefni Barkar og að því kom að unnt var að halda honum til fiskjar á heimamiðum stærstan hluta ársins.
 
Fyrstu 25 árin sem skipið var í eigu Síldarvinnslunnar voru ekki miklar breytingar gerðar á því ef undan eru skilin vélaskipti árið 1979 en þá var sett í það öflugri vél. Í janúarmánuði 1998 kom Börkur hins vegar til heimahafnar frá Póllandi þar sem gagngerar breytingar höfðu verið framkvæmdar á skipinu. Það var lengt um tæplega 15 metra, settur á það bakki, perustefni, ný brú og allar vistarverur skipverja endurnýjaðar. Eins var allur spilbúnaður skipsins endurnýjaður, skipið sérstaklega útbúið til flotvörpuveiða og kælikerfi sett í lestar. Burðargetan að afloknum breytinginum var 1.800 tonn. Staðreyndin er sú að eftir breytingarnar var ekki ýkja mikið eftir af hinu upphaflega skipi. Árið 1999 hélt Börkur síðan í vélarskipti til Englands og þá var sett í hann 7.400 hestafla Caterpillar vél.
 
Á árunum 2012 til 2016 bar skipið nafnið Birtingur. Ljósm. Þorgeir BaldurssonÁ árunum 2012 til 2016 bar skipið nafnið Birtingur.
Ljósm. Þorgeir Baldursson
Árið 2012 festi Síldarvinnslan kaup á nýjum Berki og þá fékk gamli Börkur nafnið Birtingur. Bar hann það nafn þar til hann var seldur pólska fyrirtækinu eins og fyrr greinir árið 2016. 
 
Afli Barkar (síðar Birtings) á þeim 43 árum sem Síldarvinnslan gerði hann út nam 1.546.235 tonnum og eru líkur á að ekkert íslenskt fiskiskip hafi fært jafn mikinn afla að landi.
 
Fyrsti skipstjórinn á Berki var Sigurjón Valdimarsson og stýrði hann skipinu allt til ársins 1981. Á árunum 1974-1976 var Hjörvar Valdimarsson einnig skipstjóri á móti Sigurjóni og á árunum 1976-1989 var Magni Kristjánsson skipstjóri, ásamt Sigurjóni framan af. Síðar áttu Jón Einar Jónsson, Helgi Valdimarsson, Sturla þórðarson, Sigurbergur Hauksson og fleiri eftir að setjast í skipstjórastólinn á Berki. Eftir að skipið fékk nafnið Janus var Atli Rúnar Eysteinsson skipstjóri á því um tíma.

Kolmunnaskipin halda til veiða þegar niðurstaða skimunar liggur fyrir

Kolmunnaskipin í Norðfjarðarhöfn bíða niðurstöðu skimunar áhafnanna. Ljósm. Smári GeirssonKolmunnaskipin í Norðfjarðarhöfn bíða niðurstöðu skimunar áhafnanna. Ljósm. Smári GeirssonKolmunnaskipin liggja enn í Norðfjarðarhöfn og bíða áhafnir þeirra eftir niðurstöðu skimunar fyrir Covid-19. Ráðgert er að halda til veiða á gráa svæðinu suður af Færeyjum strax og niðurstaða liggur fyrir síðar í kvöld eða á morgun. Áhafnir Barkar NK og Beitis NK fóru í skimun eystra á laugardag og áhöfn Bjarna Ólafssonar AK fór einnig í skimun. Hjörvar Hjálmarsson, skipstjóri á Berki, segist vonast eftir að enginn sé sýktur og þá sé ekkert því til fyrirstöðu að leysa landfestar. „Þetta hafa menn aldrei upplifað áður, en það er gríðarlega mikilvægt að haldið sé til veiða á fjarlæg mið á sóttfríu skipi. Í fyrra hófum við veiðar á gráa svæðinu 6. apríl og á undanförnum árum hefur veiði hafist þarna á bilinu 5.-12. apríl. Við höfum að vísu ekki fengið neinar fréttir af veiði þarna núna. Það er ekki óalgengt að á þessu svæði hafi verið byrjað að veiða geldfisk sem heldur sig þarna en síðan hefur göngufiskurinn komið inn á svæðið og veiði oft verið góð,“ segir Hjörvar. 
 
Gunnþór Ingvason, framkvæmdastjóri Síldarvinnslunnar, segir að Íslensk erfðagreining og Heilbrigðisstofnun Austurlands eigi heiður skilið fyrir hvernig þau brugðust við bón fyrirtækisins um skimun áhafnanna.  „Það voru 20 sjómenn af uppsjávarskipum frá okkur sem fóru í skimun á laugardaginn hjá þeim.  Brugðist var mjög skjótt við beiðni okkar og var skimuninni komið við með skömmum fyrirvara. Við viljum senda Íslenskri erfðagreiningu og HSA okkar bestu þakkir fyrir.  En þrátt fyrir skimunina er mikilvægt að sjómennirnir virði umgengisreglur um borð í skipunum, haldi fjarlægð á milli sín, vandi sig við handþvott og sótthreinsun og svo framvegis.  Þó skimun leiði í ljós að menn séu ekki sýktir,  geta þeir samt borið veiruna þannig að öllum reglum verður að fylgja í hvívetna. Það er reyndar ánægulegt að finna hvað starfsmenn fyrirtækisins eru tilbúnir að laga sig að þeim reglum sem settar hafa verið vegna Covid-19.  Þessu fylgja áskoranir, ýmsar skerðingar og breytingar. Ég er afar þakklátur þeim samtakamætti sem starfsmenn sýna nú á þessum erfiðu tímum þar sem við erum öll staðráðin í að gera það sem við getum til að forðast veiruna,“ segir Gunnþór.

Bílskúrinn orðinn að netaverkstæði

Guðni Hjörleifsson að störfum í bílskúrnum heima hjá sér. Ljósm.: Rósa SveinsdóttirGuðni Hjörleifsson að störfum í bílskúrnum heima hjá sér. Ljósm. Rósa SveinsdóttirAð undanförnu hefur Covid-19 herjað á íbúa Vestmannaeyja í ríkari mæli en á flesta aðra. Fyrirtæki í bænum hafa að sjálfsögðu gripið til ráðstafana til að minnka líkur á að starfsemi þeirra stöðvist og þar er útgerðarfélagið Bergur-Huginn engin undantekning. Hjá félaginu starfa til dæmis tveir netamenn og hafa þeir skipst á að vinna sl. hálfan mánuð í þeirri von að þeir verði ekki báðir veirunni að bráð á sama tíma. Annar þessara netamanna er Guðni Hjörleifsson og frétti heimasíðan að nú væri hann búinn að breyta bílskúrnum sínum í netaverkstæði og farinn að vinna heima. Slegið var á þráðinn til Guðna og hann spurður nánar út í þessi tíðindi:
 
„Jú, það er rétt, bílskúrinn er orðinn að netaverkstæði. Þannig er að sl. þriðjudag fór konan mín, Rósa Sveinsdóttir, í sýnatöku vegna þess að vinnufélagi hennar greindist með veiruna. Rétt þótti að ég færi einnig í sýnatöku og erum við lokuð af þar til niðurstaða berst. Ég hef að undanförnu einungis unnið annan hvern dag á netaverkstæði Bergs-Hugins og mér leist ekkert á að þurfa að hætta alfarið að vinna ef við til dæmis þyrftum að fara í langvarandi sóttkví. Ég nenni bara alls ekki að sitja auðum höndum og þess vegna datt mér í hug að best væri að fá verkefni af netaverkstæðinu heim. Ég útbjó bílskúrinn og vinnufélagi minn færði mér síðan efni og verkfæri – hann skildi þetta eftir hérna fyrir framan húsið. Núna vinn ég í bílskúrnum við það að setja upp nýjan poka fyrir Vestmannaey VE og nú leiðist mér alls ekki. Og það sem meira er að nú get ég unnið hvern dag en ekki einungis annan hvern eins og á verkstæðinu. Þetta sýnir að það geta margir tekið vinnuna með sér heim. Það er allavega ekki einungis skrifstofufólk sem vinnur við tölvur sem á kost á slíku,“ segir Guðni Hjörleifsson.
 

Það hefur hægt á öllu

Gullver NS. Ljósm. Ómar BogasonGullver NS. Ljósm. Ómar BogasonÍsfisktogarinn Gullver kom til Seyðisfjarðar sl. mánudag og landaði þar 101 tonni. Aflinn var mest þorskur og karfi en einnig dálítið af ufsa. Rúnar L. Gunnarsson var skipstjóri í veiðiferðinni og segir hann að helsta fréttin sé sú að það hafi haldist þokkalegt veður allan tímann. „Það ber að fagna því að loksins fái menn gott veður til veiða, en veturinn hefur verið skelfilegur veðurfarslega. Við byrjuðum túrinn í Skeiðarárdýpi í þeirri von að fá þar djúpkarfa en það bar heldur lítinn árangur. Síðan var haldið austur eftir og endað á Fætinum í þorski. Það er búið að hægja verulega á skipinu vegna Covid-19. Það hefur hægt á öllu varðandi sölu á fiski og því er einnig hægt á veiðunum. Núna förum við einungis eina veiðiferð í viku og það eru þrír dagar í landi eftir hvern túr. Það er mikil breyting frá því sem verið hefur,“ segir Rúnar.
 
Gullver hélt á ný til veiða í gærkvöldi. 
 

Eyjarnar með hörkuafla

Vestmannaey VE og Bergey VE í aðgerð austan við Ystaklett í gær. Ljósm. Guðmundur AlfreðssonVestmannaey VE og Bergey VE í aðgerð austan við Ystaklett í gær. Ljósm. Guðmundur AlfreðssonÍsfisktogarar Bergs-Hugins, Vestmannaey VE og Bergey VE, komu báðir með fullfermi til Vestmannaeyja í gærkvöldi. Aflinn fékkst í kringum Eyjarnar og var blandaður; ufsi, þorskur og ýsa. Veiðiferðin hjá skipunum tók innan við tvo sólarhringa. Birgir Þór Sverrisson, skipstjóri á Vestmannaey, segir að mjög vel hafi gengið að fiska og um sé að ræða stóran og góðan vertíðarfisk. „Það er fínasta stuð á mönnum en tíðin er dálítið rysjótt. Við förum venjulega út þegar lægir og förum síðan í land þegar brælir á ný. Það gekk vel að fiska hjá báðum skipum og í gær lágu þau hlið við hlið austan við Ystaklett í aðgerð áður en siglt var til hafnar,“ segir Birgir Þór.
 
Jón Valgeirsson, skipstjóri á Bergey, tekur undir með Birgi Þór og segir að fiskiríið sé býsna gott.“ Hér er mikið af þorski, töluvert af ufsa en það ber heldur minna á ýsunni. Meirihluti aflans hjá okkur fer til vinnslu innanlands en úr skipunum í gær fóru tveir gámar til útflutnings svo það er ekki allt lokað vegna veirunnar. Akkúrat núna er drullubræla en gert er ráð fyrir að bæði skip haldi til veiða í kvöld,“ segir Jón.
 

Við komumst í gegnum þetta í sameiningu

Við komumst í gegnum þetta í sameininguÁgætu starfsmenn, nú erum við að upplifa mjög sérstaka tíma. Nýr og bráðsmitandi sjúkdómur herjar á heimsbyggðina og þjóðirnar reyna eftir fremsta megni að hefta útbreiðslu hans. Sjúkdómurinn virðist ekki vera mjög hættulegur heilbrigðu fólki, en eldra fólk og fólk með undirliggjandi sjúkdóma getur veikst alvarlega og jafnvel látist af völdum veirunnar. Þeim aðgerðum sem gripið hefur verið til svo að stemma megi stigu við útbreiðslu sjúkdómsins fylgja svo neikvæð efnahagsleg áhrif sem eflaust eiga eftir að valda ýmis konar vandræðum næstu misserin.
 
Við stöndum öll frekar vanmáttug frammi fyrir þessum vágesti sem nú herjar á.  Það er ljóst að nú þegar hefur líf okkar verið sett í gíslingu veirunnar.  Fyrirtæki eins og okkar eru öll komin í ákveðna varnarbaráttu.  Það er brýnt að snúa bökum saman í þessum slag og fara í einu og öllu eftir þeim leiðbeiningum og reglum sem okkur eru settar.   En að sama skapi verðum við að sýna ábyrgð og láta hlutina ekki stoppa.  
 
Þetta er því mikið alvörumál og af því tilefni vil ég koma eftirfarandi skilaboðum á framfæri:
 
  • Við verðum að gera allt sem í okkar valdi stendur til að forðast smit. Ég vil því að allir starfsmenn kynni sér þær varúðarráðstafanir sem eru í gildi á hverjum tíma og fylgi þeim í einu og öllu. Þær varrúðarráðstafanir sem nú eru í gildi hafa verið kynntar á heimasíðunni og á starfsstöðvum, en einnig má skoða leiðbeiningar á www.covid.is.
  • Það skiptir miklu máli fyrir okkur að halda fyrirtækinu gangandi.  Það er þjóðhagslega mikilvægt því tekjur Íslendinga af sjávarafurðum hafa mikið vægi og verða lykilþáttur í því að vinna okkur út úr þeirri efnahagslægð sem væntanleg er í kjölfar sjúkdómsins.  Þá verðum við að viðhalda þeim tengslum sem byggð hafa verið upp við viðskiptavini okkar erlendis.
  • Á þessum tímapunkti er óljóst í hvaða átt mál munu þróast.  En við ætlum að sigla í gegnum þetta saman.  Síldarvinnslan mun standa við bakið á sínum starfsmönnum, við munum aðlaga okkur að þeim aðstæðum sem upp koma.  Með samstöðu, dugnaði og umfram allt skynsamlegum ákvörðunum tökum við þennan slag.
  • Það er mikil óvissa á mörkuðum okkur, og breytast aðstæður þar dag frá degi, því er mikilvægt að vera á tánum og aðlaga veiðar og vinnslu þessum sveiflum.
  • Það er mikilvægt að við förum varlega hvort sem er í vinnu eða einkalífi.  Við verðum að fylgja ítrustu varúðarráðstöfunum í öllum okkar daglegu störfum.  
 
Ég vil þakka ykkur öllum fyrir að taka þátt í baráttunni við þennan vágest og undirstrika þá trú mína að við munum komast í gegnum þetta í sameiningu.  Við höfum breytt ýmsu í okkar rekstri og á okkar vinnustöðum, en allar okkar aðgerðir miða að því að tryggja öryggi starfsmanna.  Bið ég í lokin hvern og einn að haga öllum sínum störfum og samskiptum með þeim hætti að draga úr sýkingarmöguleikum og útbreiðslu veirunnar.
 
Ég vil biðja alla utanaðkomandi aðila og viðskiptivini okkar að virða þær umgengnisreglur sem settar hafa verið og nota tölvupóst og síma til samskipta.
 
Frekari ráðstafanir til að koma í veg fyrir smit og tryggja að starfsemi stöðvist ekki verða kynntar jafnóðum og þær verða mótaðar, en við erum með starfandi viðbragðshóp sem fundar á hverjum degi og fer yfir stöðuna í hverri deild félagsins.
 
                                                                                                                                                                                    Gunnþór Ingvason