Ekki alltaf dans á rósum

Afmælismerki SVN litidÍ tilefni af því að Síldarvinnslan verður 60 ára hinn 11. desember nk. munu birtast pistlar um sögu fyrirtækisins á heimasíðunni af og til út árið. Hér verður fjallað um mikla rekstrarerfiðleika Síldarvinnslunnar á níunda áratug síðustu aldar.
 
Rekstur öflugra sjávarútvegsfyrirtækja hefur almennt gengið vel síðustu ár en því fer fjarri að svo hafi alltaf verið. Til dæmis reyndist níundi áratugur síðustu aldar sjávarútvegsfyrirtækjum afar erfiður og þar var Síldarvinnslan svo sannarlega ekki undanskilin.Strax í upphafi áratugarins hrönnuðust vandamálin upp og skuldbreytingar voru gerðar hjá mörgum fyrirtækjanna fyrir opinberan atbeina eftir afar erfiðan rekstur á árunum 1981-1983. Fullyrt var að skuldbreytingar hefðu jafnvel verið gerðar hjá fyrirtækjum sem voru með slæma eiginfjárstöðu. Áfram héldu erfiðleikarnir og reyndist afkoma ársins 1985 vera með lakasta móti. Þessi slæma afkoma gerði það að verkum að útilokað var fyrir mörg fyrirtækin að standa undir lánum og upplýst var að nú væri staðan þannig að þau ættu jafnvel ekkert eigið fé. Bankastjórar greindu frá því að hjá þessum fyrirtækjum væri ekki unnt að skuldbreyta vegna þess að þau væru eignalítil eða eignalaus og hefðu engin veð til að bjóða. Þegar hér var komið sögu var farið að óttast um tilveru sjávarútvegsfyrirtækja víða um land. Rekstur þeirra hékk á horriminni og var reyndar algerlega háður velvild og skilningi bankastofnana. Hér var um grafalvarlegt mál að ræða vegna þess að mörg þessara fyrirtækja gegndu lykilhlutverki í atvinnulífi viðkomandi byggðarlaga.
 
Hinn 4. júlí árið 1986 sló Morgunblaðið upp frétt á baksíðu þar sem sagði að verst stöddu frystihúsin á landinu skulduðu 300-800 milljónir króna (1,9 - 5,1 milljarðar króna á núvirði). Í fréttinni voru talin upp þau fyrirtæki sem verst voru stödd og voru þau eftirtalin: Síldarvinnslan hf. í Neskaupstað, Meitillinn hf. í Þorlákshöfn, Hraðfrystihús Keflavíkur hf., Einar Guðfinnsson hf. í Bolungarvík, Búlandstindur á Djúpavogi og Freyja hf. á Suðureyri.  Sagði Morgunblaðið að greiðslustaða þessara fyrirtækja væri mjög erfið, skuldir þeirra miklar og sum þeirra með neikvæða lausafjárstöðu. Til dæmis væru skuldir Síldarvinnslunnar nálægt 800 milljónum og annarra fyrirtækja sem nefnd höfðu verið á bilinu 300-500 milljónir. Samkvæmt upplýsingum frá bankastjóra sem blaðið ræddi við gátu bankar ekkert gert fyrir þessi fyrirtæki vegna þess að þau væru eignalítil eða eignalaus. Eins kom fram í umfjöllun blaðsins að verulegur hluti vandans hefði skapast á árunum 1978 og 1979 þegar fyrirtækin tóku dollaralán til framkvæmda en síðan hefði dollarinn hækkað mikið á sama tíma og fiskafli hafði dregist saman.
 
Hluti af baksíðu Morgunblaðsins 4.júlí 1986.Hluti af baksíðu Morgunblaðsins 4.júlí 1986.Í þessari frétt Morgunblaðisins kom fram að ríkisstjórnin hefði fjallað sérstaklega um vanda þeirra 22 sjávarútvegsfyrirtækja sem verst stæðu en einnig kom fram að staða fyrirtækja væri misjöfn. Vanda sumra væri unnt að leysa með tiltölulega einföldum aðgerðum banka, Byggðastofnunar og Fiskveiðasjóðs en vanda annarra væri erfiðara að leysa og í sumum tilvikum væri vandinn grafalvarlegur.
 
Strax daginn eftir birtust í Morgunblaðinu viðtöl við forsvarsmenn flestra þeirra fyrirtækja sem helst höfðu verið nefnd til sögunnar í umræddri frétt. Þar á meðal var rætt við Finnboga Jónsson framkvæmdastjóra Síldarvinnslunnar en hann hafði tekið við því starfi þremur dögum áður en Morgunblaðsfréttin birtist. Finnbogi sagði meðal annars í viðtalinu:
 
Það er rétt að heildarskuldir Síldarvinnslunnar um síðustu áramót voru um 800 milljónir króna (5,1 milljarður á núvirði). Skuldir fyrirtækja verður hins vegar að skoða í hlutfalli við raunverulegar eignir og þá verðmætasköpun sem á sér stað í viðkomandi fyrirtæki. Miðað við síðasta ár er Síldarvinnslan hf. í Neskaupstað stærsta útgerðar- og fiskvinnslufyrirtæki landsins og um leið eitt af stærstu fyrirtækjum í landinu. Fyrirtækið gerir út 5 stór fiskiskip, rekur stórt frystihús, umfangsmikla saltfiskverkun og eina afkastamestu loðnuverksmiðju landsins. Auk þess sem það hefur á sínum snærum ýmsa iðnaðarstarfsemi sem tengist sjávarútvegi. Heildarvelta fyrirtækisins á síðasta ári var um einn milljarður króna og beinar gjaldeyris- og útflutningstekjur um 700 milljónir króna. Samkvæmt útreikningum endurskoðanda okkar eru raunverulegar eignir félagsins umfram skuldir um 300 milljónir króna (1,9 milljarðar á núvirði), sem verður að teljast mjög viðunandi eiginfjárstaða í þessari atvinnugrein. 
 
Í viðtalinu lagði Finnbogi áherslu á að vandi Síldarvinnslunnar fælist ekki í neikvæðri eiginfjárstöðu eða miklum skuldum miðað við verðmætasköpun. Vandinn fælist fyrst og fremst í alltof þungri greiðslubyrði langtímalána  og miðað við lánsfjárstöðuna væri fyrirtækinu ætlað að greiða yfir helming af öllum langtímalánum á næstu þremur árum. Slík greiðslubyrði af eignum væri fráleit ekki síst vegna þess að eignirnar ættu að minnsta kosti 15 ára líftíma.
 
Taldi Finnbogi að lausn vandamálsins fælist í því að létta á vaxta- og greiðslubyrðinni. Sagði hann að við núverandi aðstæður færi allur tími stjórnenda fyrirtækjanna í að bjarga greiðslum frá degi til dags og gera ráðstafanir til að bjarga þeim frá þroti. Á meðan slíkt ástand varaði gæfust engin tækifæri til að hyggja að arðbærum fjárfestingum eða finna leiðir til að bæta rekstrarskilyrði, en ýmsir möguleikar væru til í þeim efnum. 
 
Það var ekki mikið um framkvæmdir á vegum  Síldarvinnslunnar á níunda áratug síðustu aldar. Þó reisti fyrirtækið frystigeymslu á nýja hafnarsvæðinu. Myndin er tekin 1982. Ljósm. Jóhann Gunnar KristinssonÞað var ekki mikið um framkvæmdir á vegum Síldarvinnslunnar
á níunda áratug síðustu aldar. Þó reisti fyrirtækið
frystigeymslu á nýja hafnarsvæðinu. Myndin er tekin 1982.
Ljósm. Jóhann Gunnar Kristinsson
Næstu árin glímdi Síldarvinnslan við erfiða efnahagslega stöðu og þurfti fyrirtækið í reynd að lúta vilja lánardrottna í einu og öllu. Á hverju ári var háð varnarbarátta. Upp úr 1990 fór hagurinn heldur að vænkast og að því kom að unnt var að fjárfesta og bæta framleiðslutækin þannig að mögulegt var að hámarka þau verðmæti sem unnin voru úr hráefninu sem barst á land. Forsvarsmenn Síldarvinnslunnar hófu að byggja fyrirtækið upp með kaupum á aflaheimildum og náðu þannig að nýta fjárfestingar þess betur en áður. Þannig var lagður grunnur að öflugu fyrirtæki sem hefur verið í fremstu röð sjávarútvegsfyrirtækja í landinu. Ef til vill er þetta líka ein helsta ástæða þess að Síldarvinnslan er eina fyrirtækið af þeim sem nefnd voru í umræddri Morgunblaðsgrein sem enn er starfandi. 
 
Þessi frásögn ætti að minna menn á að rekstur sjávarútvegsfyrirtækja eins og Síldarvinnslunnar hefur ekki alltaf verið dans á rósum.
 

Samfelld vinnsla í fiskiðjuverinu

Í fiskiðjuverinu er unnið dag og nótt. Ljósm. Húnbogi SólonÍ fiskiðjuverinu er unnið dag og nótt. Ljósm. Húnbogi SólonUndanfarnar tvær vikur hefur vinnsla á makríl og síld verið samfelld í fiskiðjuveri Síldarvinnslunnar í Neskaupstað. Í verinu hefur verið unnið á þrískiptum vöktum en nú þegar skólafólk hverfur frá störfum verður vaktafyrirkomulaginu breytt.
 
Þrjú skip sjá um að afla fiskiðjuverinu hráefnis. Það eru Beitir NK, Börkur NK og Bjarni Ólafsson AK. Veiðarnar hafa gengið vel að undanförnu og er algengt að hvert skip liggi í höfn í sólarhring að lokinni löndun svo tryggt sé að hráefnið sem berst til vinnslu sé sem ferskast. Þá er í sama tilgangi lögð áhersla á að skipin komi einungis með 600-800 tonn að landi úr hverri veiðiferð. Mikilvægt er að veiðunum sé stýrt svo þær séu í sem bestum takti við vinnsluna og afurðirnar nái sem mestum gæðum.
 
Enn er verið að bæta við tækjabúnað fiskiðjuversins í þeim tilgangi að auka afköst þess. Um þessar mundir er verið að taka í notkun enn eina vinnslulínuna og tvo nýja frystiskápa.
 
Jón Gunnar Sigurjónsson, yfirverkstjóri í fiskiðjuverinu, segir að framleiðslan gangi vel.Makríllinn sem berst að landi sé að jafnaði stærri en á fyrri vertíðum og segja megi að smámakríl vanti nánast algjörlega í aflann. Þá sé síldin sem veiðist einnig stór og góð. Jón segir að veruleg áta hafi oft verið í makrílnum hingað til og það hafi áhrif á vinnsluna.
 
Lokið var við að landa 670 tonnum af makríl úr Berki NK í morgun og þá hófst löndun úr Bjarna Ólafssyni AK sem er með rúmlega 600 tonn. Börkur liggur nú í höfn og bíður þess að fá að hefja veiðar á ný. Beitir NK er á miðunum og er gert ráð fyrir að hann komi til löndunar um hádegi á morgun.

Fræðsluáætlun Síldarvinnslunnar tilbúin

Frá námskeiði á vegum Síldarvinnslunnar. Ljósm. Hákon ErnusonFrá námskeiði á vegum Síldarvinnslunnar.
Ljósm. Hákon Ernuson
Í nýrri starfsmannastefnu Síldarvinnslunnar, sem samþykkt var á síðasta ári, er sérstök áhersla lögð á fræðslumál. Í kjölfar samþykktar hennar var framkvæmd könnun á fræðsluþörf innan fyrirtækisins og hefur nú verið unnin fræðsluáætlun sem meðal annars byggir á niðurstöðum þeirrar könnunar. Austurbrú hefur haft yfirumsjón með gerð áætlunarinnar en sérstakur stýrihópur verkefnisins var skipaður starfsmönnum Síldarvinnslunnar. Í stýrihópnum voru eftirtaldir: Hákon Ernuson starfsmannastjóri, Sólveig H. Björgúlfsdóttir, Katarzyna Jagielska, Hafþór Eiríksson, Jón B. Ólafsson og Sigurður K. Jóhannsson.
 
Fræðsluáætlunin er gerð til þriggja ára og eru markmiðin með fræðslunni eftirfarandi:
-að auka starfsánægju og víkka sjóndeildarhring
-að auka færni og hæfni starfsmanna
-að auka öryggi á vinnustað
-að stuðla að bættri aðlögun erlendra starfsmanna
-að auka samheldni innan fyrirtækisins
 
Starfsmönnum í öllum deildum fyrirtækisins verður boðið upp á námskeið og mun framboð námskeiða í hverri deild taka mið af óskum starfsmanna. Árlega er síðan gert ráð fyrir að kanna þátttöku og virkni starfsmannanna í fræðslustarfinu auk þess sem starfsánægja verður mæld.
 
Niðurstöður könnunarinnar um fræðsluþörfina benda til að starfsmenn Síldarvinnslunnar séu almennt tilbúnir að mæta á vinnutengd námskeið og um helmingur starfsmannanna hafi að auki áhuga á tómstundanámskeiðum. Þau námskeið sem mest þörf er fyrir, ef marka má niðurstöður könnunarinnar, eru eftirfarandi: 
 
-námskeið í skyndihjálp
-samskiptanámskeið
-kjaranámskeið
-öryggisnámskeið
-sjálfsstyrkingarnámskeið
 
Hákon Ernuson starfsmannastjóri segir að sum námskeiðin sem boðið verður upp á séu skyldunámskeið en önnur verði valkvæð. Ýmis námskeið verða sérhæfð fyrir ákveðna hópa starfsmanna eins og til dæmis námskeið fyrir rafvirkja eða Baader-menn. Vill Hákon hvetja starfsmenn til að sækja námskeiðin og hagnýta sér þá fræðslu sem boðið verður upp á. Fljótlega mun fara fram kynning á námsframboði haustannar 2017 og vorannar 2018.
 

Norðfjarðarflugvöllur vígður á ný

Klippt á borða við vígslu Norðfjarðarflugvallar í gær. Ljósm. Gunnar GunnarssonKlippt á borða við vígslu Norðfjarðarflugvallar í gær.
Ljósm. Gunnar Gunnarsson
Í gær, sunnudaginn 20. ágúst, fór fram vígsla á Norðfjarðarflugvelli að afloknum viðamiklum endurbótum. Klæðning hefur verið lögð á flugbrautina og flughlaðið, en brautin er um þúsund metra löng. Vígsluathöfnin var fjölmenn og kom fjöldi flugvéla til Norðfjarðar í tilefni hennar. Mikla athygli vakti sýning rússneskrar listflugvélar og eins áttu gestir kost á stuttri flugferð í tilefni dagsins. Alls notfærðu 170 manns sér tækifærið til að fara í útsýnisflug en flogið var á þremur vélum sem tóku þrjá farþega hver. Líklega hafa aldrei jafn margar flugvélar verið samtímis á Norðfjarðarflugvelli og í gær.
 
Við vígsluna voru haldnar margar ræður og þar talaði samgönguráðherra meðal annarra. Fram kom í máli manna að framkvæmdirnar við völlinn skipti Austfirðinga miklu máli en hann er fyrst og fremst hugsaður sem öryggis- og sjúkraflugvöllur. Umdæmissjúkrahús Austurlands er í Neskaupstað og það er mikilvægt að öruggur flugvöllur sé í nágrenni þess þegar flytja þarf sjúklinga með flugi. Norðfjarðarflugvöllur var malarvöllur og slíkir vellir þykja alls ekki heppilegir fyrir þær sjúkraflugvélar sem notaðar eru nú á tímum, einkum vegna steinskasts. Þá var völlurinn oft ónothæfur drjúgan hluta árs vegna aurbleytu.
 
Kostnaður vegna framkvæmda við flugbrautina nam um 150 milljónum króna. Ríkið greiddi um helming kostnaðar en Fjarðabyggð, Samvinnufélag útgerðarmanna í Neskaupstað og Síldarvinnslan hf. hinn helminginn. Það var síðan Samvinnufélag útgerðamanna, verktakafyrirtækið Héraðsverk og sveitarfélagið sem stóðu straum af kostnaði við gerð flughlaðsins.
 
Þó svo að flugvöllurinn sé fyrst og fremst notaður sem sjúkraflugvöllur nýtist hann einnig flugáhugamönnum sem fljúga einkaflugvélum. Þá hefur verið stofnað nýtt flugfélag, Flugfélag Austurlands, sem hyggst nýta völlinn í tengslum við útsýnisflug.
 
Framlag Síldarvinnslunnar til framkvæmdanna við flugvöllinn er ekki síst hugsað sem framlag til heilbrigðismála. Það skiptir fyrirtæki eins og Síldarvinnsluna öllu máli að Austfirðingar búi við sem besta heilbrigðisþjónustu og sem mest öryggi. Í því sambandi er Norðfjarðarflugvöllur mikilvægur. Í októbermánuði nk. munu síðan Norðfjarðargöng verða opnuð fyrir umferð og þá batnar aðgengi íbúanna að umdæmissjúkrahúsinu enn frekar og öryggið eykst enn til muna.